Gabay sa Paghahanda ng PDL sa Paglaya


Ang paghahanda sa paglaya ay dapat magsimula bago pa lumabas ang PDL sa kulungan. Kailangan itong magpatuloy sa araw ng paglaya at pagkatapos niyang makauwi. Mahalagang mapaghandaan ang pamilya, tirahan, pagkain, damit, pagkakakilanlan, trabaho, kalusugan, gamutan, transportasyon, at mga tuntunin ng pangangasiwa sa komunidad.
May mga umiiral nang batayan para rito. Itinatakda ng RA 10575 o BuCor Act of 2013 ang mga programa sa edukasyon at pagsasanay, trabaho at kabuhayan, kalusugan at kapakanan, at paghahanda sa muling pagsali sa lipunan. Itinatakda rin nito sa BuCor ang paghahanda bago at pagkatapos ng paglaya. Sa probation, mahalagang gabayan ang kliyente sa mga kundisyon at tungkuling itinakda ng korte. Gumagamit naman ang PPA ng CARAT upang matukoy ang antas ng panganib at mga pangangailangan para sa angkop na pangangasiwa at serbisyo.
Bago lumaya
Para sa BJMP at provincial jails
- Alamin ang inaasahang petsa ng paglaya. Regular na repasuhin ang rekord ng kaso, hatol, tagal ng pagkakakulong, at mga dokumentong kailangan. Kung may hindi malinaw, makipag-ugnayan sa abogado o kinauukulang hukuman at ahensiya.
- Gumawa ng simpleng plano sa pag-uwi. Kasama rito kung saan titira, sino ang susundo, paano makakauwi, at sino sa pamilya ang maaaring tawagan.
- Tulungan siyang ayusin ang mahahalagang dokumento. Alamin kung mayroon siyang birth certificate, valid ID, at iba pang papeles na kakailanganin niya sa trabaho, serbisyong pangkalusugan, o tulong ng pamahalaan.
- Iugnay siya sa mga serbisyo sa komunidad. Makipag-ugnayan sa lokal na pamahalaan, DSWD, DOLE, TESDA, health center, at mga organisasyong handang tumulong.
- Ipagpatuloy ang mga programang pang-edukasyon at pangkabuhayan. Iugnay ang natutuhan niya sa mga posibleng trabaho, pagsasanay, o kabuhayan sa lugar na uuwian niya. Sa mga kulungang may ganitong programa, kabilang sa maaaring pag-ugnayin ang Alternative Learning System, pagsasanay sa kasanayan, at mga programang pangkalusugan o panggaling sa paggamit ng droga.
- Isama ang pamilya sa paghahanda kung pumapayag ang PDL. Ipaliwanag sa pamilya kung paano makatutulong sa unang mga araw at kung saan sila maaaring humingi ng suporta.
Para sa BuCor
- Magsimula nang maaga sa paghahanda. Gamitin ang pagsusuri sa kakayahan, kalusugan, kasanayan, at pangangailangan ng PDL upang bumuo ng planong angkop sa kanya.
- Tulungan siyang maghanda para sa trabaho at kabuhayan. Iugnay ang pagsasanay at karanasan sa loob ng bilangguan sa mga employer, TESDA, DOLE, at mga programang pangkabuhayan kung mayroong angkop na serbisyo.
- Ayusin ang mga dokumento at malinaw na rekord ng paglaya. Tiyaking maayos ang mga papeles at impormasyon para sa PDL, pamilya, at ahensiyang tatanggap sa kanya.
- Makipag-ugnayan sa PPA at sa komunidad na uuwian niya. Bago siya lumaya, magtakda ng malinaw na referral para malaman ng PPA kung sino ang lalaya, saan siya titira, at anong tulong ang kailangan niya.
- Para sa mga PDL na saklaw ng angkop na programa, iugnay ang aftercare. Noong 2026, lumagda ang BuCor at mga katuwang na ahensiya sa kasunduan para sa aftercare at reintegration ng mga pinalayang high-risk offender, kabilang ang tulong na psychosocial, kabuhayan, espirituwal, at pangkomunidad. Gamitin ang ganitong pagtutulungan bilang halimbawa ng maayos na koordinasyon.
Para sa PPA
- Makipag-ugnayan sa PDL habang nasa kulungan pa siya, kung naaayon sa kanyang kaso at mandato ng PPA. Huwag hintaying makalabas muna bago ipaliwanag ang mga hakbang na kailangan niyang sundin sa komunidad.
- Suriin ang kanyang pangangailangan at panganib. Gamitin ang CARAT at pakikipag-usap sa kliyente upang maitugma ang antas ng pangangasiwa sa aktuwal na pangangailangan niya.
- Linawin ang mga kundisyon ng probation o parole. Ipaliwanag kung saan at kailan siya dapat mag-ulat, sino ang kanyang probation o parole officer, at ano ang dapat niyang gawin kung magbago ang tirahan o trabaho.
- Maghanda ng referral. Itakda kung saang opisina, health center, programa sa trabaho, o serbisyong panlipunan siya maaaring lumapit pagkalaya.
Sa araw ng paglaya
- Ipaliwanag nang mahinahon ang mga dokumento at susunod na hakbang. Huwag umasa na matatandaan niya ang lahat mula sa isang maikling usapan.
- Ibigay ang mahahalagang papeles at listahan ng kontak. Ilagay rito ang pangalan at numero ng PPA officer, health center, tanggapan ng lokal na pamahalaan, at iba pang serbisyong napagkasunduan.
- Tiyaking alam niya kung paano makakauwi. Kumpirmahin kung may susundo, pamasahe, at matutuluyan siyang pupuntahan.
- Kung kailangan, magbigay ng pagkain, damit, o pangunahing pangangailangan. Lalo itong mahalaga kung wala siyang pamilyang makakasundo o matitirhan paglabas.
- Iwasang gawing seremonyal lamang ang paglaya. Ang mahalaga ay malinaw ang plano, may taong maaaring lapitan, at alam ng PDL kung saan siya pupunta.
Pagkatapos lumaya
Para sa BJMP, provincial jails, at BuCor
- Siguraduhing natuloy ang referral. Tawagan o kumpirmahin sa PDL, pamilya, o tumatanggap na ahensiya kung nakarating siya at nakapagsimula sa serbisyong itinakda.
- Panatilihin ang ugnayan sa mga lokal na katuwang. Makipagtulungan sa LGU, DSWD, DOLE, TESDA, health center, organisasyong pangkomunidad, at pamilya—nang may paggalang sa pahintulot at pagkapribado ng dating PDL.
- Tukuyin kung saan pumapalya ang suporta. Kung walang matitirhan, trabaho, dokumento, o pangangalagang pangkalusugan, iugnay siya sa tamang tanggapan at alamin kung nakakuha siya ng tulong.
Para sa PPA
- Magbigay ng malinaw at makataong pangangasiwa. Ipaliwanag ang mga tuntunin at tulungan ang kliyente na sumunod. Itala rin ang mga hadlang na maaaring magpahirap sa pagsunod, gaya ng kawalan ng pamasahe, tirahan, o trabaho.
- Iugnay siya sa mga programang angkop sa kanyang pangangailangan. Maaaring kabilang dito ang serbisyong pangkalusugan, paggaling mula sa paggamit ng droga, pagsasanay, trabaho, kabuhayan, o suporta sa pamilya. May mga programang pangkomunidad ang PPA, kabilang ang Therapeutic Community Program at Restorative Justice.
- Subaybayan ang unang mga linggo at buwan. Magtakda ng regular na pakikipag-ugnayan at repasuhin kung natutugunan ang mga pangangailangan niya at kung kailangang baguhin ang plano.
- Iugnay sa halfway house kung kwalipikado at kailangan. May PPA Halfway House and Livelihood Training Center na nagsisilbing pansamantalang tirahan at sentro ng pagsasanay para sa ilang kliyenteng walang matitirhan o pamilyang mauuwian matapos ang probation o parole.
Simpleng talaan ng paghahanda
Bago lumaya, dapat malinaw ang sagot sa mga tanong na ito:
1. Saan siya titira?
2. Paano siya makakauwi?
3. May pagkain, damit, at pangunahing pangangailangan ba siya?
4. Kumpleto ba ang mahahalagang dokumento niya?
5. Saan siya magpapatingin o magpapatuloy ng gamutan?
6. Sino ang tutulong sa paghahanap ng trabaho o pagsasanay?
7. Ano ang mga tuntunin ng probation o parole, kung mayroon?
8. Sino ang maaari niyang tawagan kapag kailangan niya ng tulong?
Paalala: Hindi pare-pareho ang kalagayan at legal na status ng lahat ng PDL. Iangkop ang plano sa kaso, pangangailangan, pahintulot, at mga kundisyong itinakda ng hukuman o ng kinauukulang ahensiya. Ang layunin ay tiyaking may konkretong suporta siya sa pag-uwi, hindi lamang impormasyon tungkol sa mga serbisyong maaaring wala naman siyang paraan para maabot.
References:
- RA 10575, Bureau of Corrections Act of 2013.
- RA 10707, amyenda sa Probation Law of 1976.
- PPA, CARAT training at pamantayang pagsusuri sa pangangasiwa.
- BuCor, kasunduan sa aftercare at reintegration para sa pinalayang high-risk offenders, 2026.
- Jeff Mellow at James M. Dickinson, “The Role of Prerelease Handbooks for Prisoner Reentry,” Federal Probation 70(1), 2006, pp. 70–76.





Comments